Warsztat

Szafka bez liczenia: otwory, fronty, szuflady i półki

Jeden wzornik na oba boki, fronty na podkładkach, szuflada sprawdzana listewką, sztywna półka i ogony bez kątomierza.

Autor: Adam Kocić
Opublikowano: 12 października 2026
Czas czytania: 6 min

Szafka z płyty składa się z odejmowania: szczelin, luzów prowadnic, grubości płyt. Na kartce wszystko się zgadza, a przy montażu front ociera o sąsiedni, bo ktoś odjął szczelinę raz zamiast dwa. Większość tego liczenia da się zastąpić przyrządem albo podkładką. Wzory są w ramkach, gdy chcesz policzyć wszystko przed zamówieniem formatek. Luzy i odsunięcia zależą od okuć, więc zawsze sprawdź kartę swojego zawiasu i swojej prowadnicy.

Otwory: jeden wzornik na oba boki

Otwory w bokach korpusu pod podpórki półek i okucia leżą w rzędach, 37 mm od przedniej krawędzi, co 32 mm. Na tym rastrze, nazywanym systemem 32 mm, opiera się większość okuć meblowych, więc jeden rząd otworów obsługuje półki, szuflady i drzwi.

Najgorsze, co może się stać, to półka, która chwieje się, bo otwory po lewej są o milimetr niżej niż po prawej. Dlatego oba boki wierć z jednego wzornika. Do otworów pod podpórki półek wystarczy pas płyty perforowanej przycięty na długość boku: zaklej taśmą otwory, których nie potrzebujesz, przyłóż, wierć, przełóż na drugi bok. Zwykła płyta perforowana ma jednak otwory co 25 mm, więc do rzędów w rastrze 32 mm pod okucia potrzebny jest wzornik z otworami co 32 mm. Pułapka jest jedna. Wzornik przykładaj do obu boków od tej samej krawędzi, dolnej albo górnej, bo inaczej rzędy wyjdą w lustrzanym odbiciu.

Bok korpusu z dwoma rzędami otworów 37 mm od krawędzi, co 32 mm — Rzędy 37 mm od krawędzi, otwory co 32 mm.

Dla dociekliwych

n = (b − a) / 32 + 1

a i b to pozycje pierwszego i ostatniego otworu. Od 96 do 608 mm: 17 otworów. Jeśli b − a nie dzieli się przez 32, któraś pozycja jest zła.

Puszka zawiasu ma 35 mm średnicy i niecałe 13 mm głębokości (Hettich podaje 12,8 mm). Przy froncie 18 mm zostaje pod nią około 5 mm płyty, więc przy cieńszych frontach najpierw sprawdź, czy zawias w ogóle się zmieści.

Fronty wieszaj na podkładkach

Zamiast liczyć szczeliny, wstaw je. Przytnij kilka pasków z cienkiej płyty albo weź podkładki o grubości szczeliny, połóż je na dolnym froncie albo przy boku i oprzyj na nich drzwi przy montażu zawiasów. Szczeliny wyjdą równe, bo to te same podkładki. Ostatnią korektę robisz i tak regulacją zawiasu, ale zaczynasz z dobrego miejsca.

Przy parze drzwi pamiętaj, że szczelin jest trzy, nie dwie: po bokach i między skrzydłami. W ciągu szafek kuchennych szczelina między frontami sąsiednich szafek dzieli się na pół, więc front szafki szerokiej na 600 mm ma 597 mm, a nie 594.

Dla dociekliwych

wpuszczanyw = O − 2g

wpuszczany, paraw = (O − 3g) / 2

nakładanyw = W − 2r

nakładany, paraw = (W − 2r − g) / 2

O to otwór, W szerokość korpusu, g szczelina, r odstęp od krawędzi. Otwór 600 mm i szczelina 2 mm: 596 albo 2 × 297 mm. Korpus 800 mm, r = 1,5 i g = 3: 2 × 397 mm.

Para drzwi wpuszczanych w otworze 600 mm, każde skrzydło 297 mm, oparte na podkładkach w szczelinach po bokach, między skrzydłami i pod spodem — Podkładki we wszystkich trzech szczelinach i pod drzwiami. Otwór 600 mm przy szczelinach 2 mm mieści dwa skrzydła po 297 mm. Szczeliny powiększone na rysunku.

Szuflada: listewka zamiast rachunków

Prowadnice boczne potrzebują luzu po obu stronach skrzynki, zwykle około 12,5 do 13 mm na stronę. Zanim skleisz skrzynkę, przytnij listewkę na szerokość otworu minus oba luzy i przyłóż do niej skrzynkę złożoną na sucho. Jeśli szerokości się zgadzają, szuflada wejdzie. Prowadnice podszufladowe mają własne wymiary, podane w karcie producenta.

Szuflady o różnej wysokości wyglądają dobrze w prostych proporcjach. Nie licz ich. Przy 3 : 5 : 8 weź pasek papieru na wysokość otworu minus szczeliny i złóż go na pół cztery razy. Po rozłożeniu ma szesnaście równych części: odlicz trzy, pięć i osiem.

Trzy fronty szuflad w otworze 700 mm w proporcji 3 do 5 do 8, obok pasek papieru na wysokość otworu minus szczeliny, złożony na pół cztery razy, czyli na szesnaście części — Fronty 3 : 5 : 8 odliczone na pasku złożonym na pół cztery razy. Szczeliny powiększone na rysunku.

Przy 2 : 3 : 4 potrzebujesz dziewiątych części, a tych nie złożysz tak łatwo. Użyj wtedy miarki położonej skośnie, jak w poprzednim wpisie. Połóż ją na płycie, z której wytniesz fronty, przyciętej na wysokość otworu minus szczeliny, tak żeby zero wypadło na jednym końcu, a 810 na drugim. Zaznacz 180 i 450. Żeby miarka sięgnęła, płyta musi mieć co najmniej 430 mm szerokości.

Płyta, z której zostaną wycięte fronty, z miarką położoną skośnie: zero na jednym końcu, 810 na drugim, znaki przy 180 i 450 przeniesione w poprzek. Trzy części mają proporcję 2 do 3 do 4 — Od zera do 810 na płycie, znaki przy 180 i 450: trzy części w proporcji 2 : 3 : 4.

Dla dociekliwych

skrzynkas = O − 2l

przód i tyłf = s − 2b

na frontyA = H − (n + 1) · g

O to światło otworu, l luz prowadnicy, b grubość boku skrzynki. Korpus 600 mm z bokami 18 mm ma światło 564 mm. Przy luzie 12,7 mm skrzynka ma 538,6 mm, a przód i tył między bokami 15 mm mają 508,6 mm. Fronty 2 : 3 : 4 w otworze 700 mm ze szczelinami 3 mm: 152,9, 229,3 i 305,8 mm. Fronty 3 : 5 : 8: 129, 215 i 344 mm.

Półkę ratuje podpórka, nie grubsza płyta

Długa półka z książkami ugina się, a pierwszym odruchem jest grubsza płyta. To zwykle zła odpowiedź. Ugięcie bardzo szybko rośnie z rozpiętością, a z grubością maleje wolniej. Skrócenie półki o jedną czwartą zmniejsza ugięcie mniej więcej trzykrotnie, a zmiana płyty z 18 na 25 mm daje podobny efekt za dużo więcej pieniędzy. Przegroda albo dodatkowa podpórka pośrodku robi najwięcej. Pomaga też listwa z litego drewna przyklejona na sztorc na przedniej krawędzi, bo wysoki przekrój jest bardzo sztywny.

Ta sama półka na trzy sposoby: przy rozpiętości 800 mm ugina się najbardziej, przy 600 mm mniej więcej o dwie trzecie mniej, a przy 800 mm z podpórką w środku prawie wcale — 800 mm, 600 mm i 800 mm z podpórką w środku. Ugięcia mocno przesadzone, dla wszystkich trzech tak samo.

Płyta wiórowa pod stałym obciążeniem z czasem ugina się jeszcze bardziej. Przy długich półkach zostaw zapas. Ugięcie własnej półki, dla konkretnej płyty, obciążenia i rozpiętości, policzysz w kalkulatorze Sagulator (otwiera się w nowej karcie) na stronie Woodbin. Działa w milimetrach i kilogramach, a uwzględni też listwę z litego drewna na krawędzi. Strona jest po angielsku.

Dla dociekliwych

f ∼ L⁴ / t³

Ugięcie f przy obciążeniu rozłożonym na całej długości, L to rozpiętość, t grubość. Z 800 na 600 mm: 0,32 poprzedniego ugięcia. Z 18 na 25 mm: 0,37. Z 800 na 1000 mm: prawie 2,5 raza więcej.

Ogony bez kątomierza

Nachylenie jaskółczego ogona to stosunek, 1 : 6 albo 1 : 8. Kątomierz jest zbędny. Na krawędzi deski odmierz 60 mm wzdłuż i 10 mm w poprzek, połącz punkty i ustaw na tej linii kątownik nastawny. Często słychać, że 1 : 6 jest do drewna miękkiego, a 1 : 8 do twardego. To konwencja, dawne podręczniki podawały różne kąty. Ważniejsze, żeby trzymać jedno nachylenie w całym meblu.

Dwie deski z ogonami, jedna o nachyleniu 1 do 6, druga 1 do 8 — Trójkąt na krawędzi ogona: 6 w górę, 1 w bok.

Dla dociekliwych

1 : 6α = arctg(1/6) ≈ 9,5°

1 : 8α = arctg(1/8) ≈ 7,1°

Ogony rozłożysz równo skośną miarką: odejmij od szerokości dwa półczopy przy krawędziach, a resztę podziel tak samo, jak deskę na pasy.

Grawiura narożnika łączonego na jaskółcze ogony oraz desek z wyciętymi gniazdami — Połączenia na jaskółczy ogon. Roubo, „L'Art du menuisier”, tablica 9. Domena publiczna.

Jeden wzornik na oba boki, podkładki zamiast miarki przy frontach i listewka przyłożona do szuflady przed klejeniem. Liczyć warto tylko wtedy, gdy zamawiasz formatki.

Źródła

Hettich, linie otworów 37 mm (otwiera się w nowej karcie) i katalog zawiasów (otwiera się w nowej karcie)
H. Rudau, „Perfect Shelf Pin Spacing”, w: „10 Marking and Measuring Tips” (otwiera się w nowej karcie), Popular Woodworking, 2020
A. J. Roubo, „L'Art du menuisier”, tablica 9 w Wikimedia Commons (otwiera się w nowej karcie)

Wszystkie wpisy