Deska z zaczepem i skrzynka uciosowa: piła ręczna bez imadła

Przy cięciu krótkiej listwy piłą ręczną najczęściej zawodzi jedna z dwóch rzeczy: materiał ucieka spod piły albo piła schodzi z linii. Na oba kłopoty są proste przyrządy z resztek drewna. Deska z zaczepem to mała deska, która zahacza o krawędź stołu i daje materiałowi oparcie przy cięciu w poprzek. Skrzynka uciosowa to korytko z trzech desek z rzazami, które prowadzą piłę pod kątem 45° i 90°. W większości warsztatów pracujących ręcznie są oba i zwykle należą do pierwszych przyrządów, jakie się robi. Po angielsku pierwszy nazywa się bench hook, polskiej nazwy nie ma.

Deska z zaczepem

To krótka deska z dwiema listwami po przeciwnych stronach. Listwa pod spodem, przy bliższym końcu, zahacza o przednią krawędź stołu. Listwa na wierzchu, przy dalszym końcu, trzyma materiał. Dociskasz materiał ręką do górnej listwy, a ten sam nacisk dociska zaczep do stołu. Nie potrzeba ścisku.

Wymiar jest dowolny. Wystarczy kawałek sklejki około 150 × 250 mm i dwie listwy na całą jego szerokość. Górną listwę możesz skrócić tak, żeby z jednej strony zostało kilka centymetrów wolnej deski. Wtedy piła po przejściu przez materiał tnie deskę, a nie listwę ani stół. Listwy przyklej i przybij gwoździkami albo przykręć, ale z dala od miejsca, w którym będziesz piłować. Górną listwę ustaw kątownikiem pod kątem prostym do krawędzi deski.

Nie lakieruj tej deski, bo materiał zacznie się na niej ślizgać. Piła z czasem pokroi deskę i tak ma być, to przyrząd do zużycia. Gdy rzazów zrobi się tyle, że materiał nie ma na czym leżeć, zrób nową.

Linię cięcia wyznacz kątownikiem na wierzchu materiału i na jego krawędzi od strony, z której patrzysz. Piłuj tak, żeby rzaz szedł jednocześnie po obu kreskach. Dwie linie dużo łatwiej utrzymać niż jedną. Długą listwę podeprzyj z drugiej strony drugą taką deską, nawet bez górnej listwy.

Skrzynka uciosowa

Skrzynka to dno i dwie ścianki, złożone w kształt litery U. Dobry rozmiar to 300 do 600 mm długości, a między ściankami, od środka, 75 do 150 mm, zależnie od tego, jakie listwy chcesz w niej ciąć. Zrób ją z drewna, które się nie paczy. Ścianki muszą być równoległe i pod kątem prostym do dna od środka, więc każdą część sprawdź kątownikiem. Złóż ją na wkręty, są lepsze niż gwoździe.

Kąt 45° wyznacza się bez kątomierza. Na wewnętrznej krawędzi bliższej ścianki zaznacz punkt. Na wewnętrznej krawędzi dalszej ścianki zaznacz drugi, przesunięty wzdłuż skrzynki dokładnie o odległość między ściankami. Linia przez oba punkty biegnie pod kątem 45°. Przy 80 mm między ściankami punkty są przesunięte o 80 mm. Drugie 45° wyznacz tak samo w drugą stronę, a 90° kątownikiem w poprzek.

Przenieś linie na górne krawędzie ścianek, a potem kątownikiem pionowo w dół po ich zewnętrznych bokach. Rzazy tnij grzbietnicą, tą samą, którą będziesz potem ciąć listwy, i prowadź ją po pionowych kreskach z obu stron. Pionowe cięcie to najtrudniejsza część, bo każdy przechył rzazu przechyla potem każde cięcie.

Przy pracy dociśnij listwę do jednej ścianki, a pod nią połóż kawałek odpadu, żeby piła nie pogłębiała dna. Piła z czasem wyrabia rzazy i skrzynka traci dokładność. Sprawdzaj ją co jakiś czas: utnij dwie listewki pod 45°, złóż je i przyłóż kątownik. Gdy piła zaczyna mieć luz w rzazach, zrób nową skrzynkę.

Rzazy pod 45° możesz też naciąć w górnej listwie deski z zaczepem. Wtedy jeden przyrząd służy do obu rzeczy.

Źródła

• C. G. Wheeler, Wood-working for Beginners (otwiera się w nowej karcie), 1900: wymiary skrzynki, ścianki równoległe i pod kątem prostym, wyznaczanie 45° przez przesunięcie o szerokość, wkręty, rzazy w listwie deski z zaczepem
• D. Fenton, C. Miller, „The Bench Hook” (otwiera się w nowej karcie), Fine Homebuilding nr 112, 1997: deska 6 × 10 cali, listwy po przeciwnych stronach
• C. Schwarz, „Build a Bench Hook” (otwiera się w nowej karcie), Popular Woodworking, 2026: bez lakieru, piłowanie po dwóch liniach, druga deska pod długą listwę

Wszystkie wpisy